Topptur Hurrungane, 23.-25.04

Utsikt frå Store Ringstind.
Foto: Tom Arne Grini

Endeleg var det klart for topptur til dei majestetiske fjella i Hurrungane. Vi reiste opp veka etter påske - som ein forlenging av påskeferien. Vi skulle ha basecamp og mål for turen var mellom anna redning på snødekt bre, vegval i bratt lende og køyremønster.


TOPPTUR: Om å finne den beste linja både opp og ned.


Eg har eit fåtal gonger vore heldig å få gått på topptur med guide i samband med toppturfestivalar og i tidlegare skulesamanheng. Den same leksa om å kvile seg til topps får eg høyre kvar gong. Mi erfaring i desse situasjonane er at guiden "peisar på" saman med dei sprekaste og vi halvspreke kjem oss til slutt utslitne til toppen.

Med å gå i for høgt tempo kan ein miste fokus på mellom anna alpine farar, som ein må følgje med på undervegs. På vårskitur kan døme på alpine farar vere utgliding, skavlbrekk, steinsprang eller utmatting (Haslene, 2008). Ein annan ting ein bør ha overskot til på oppturen, for å gjer nedturen optimal, er å planlegge nedkøyringa på veg opp (Aslaksen, 2014). På denne måten kan ein lese terrenget, sola og snøen for å finne den beste linja og den beste snøen. Ved å kome til topps med overskot har ein òg meir å gå på og kan få meir glede ut av nedkøyringa - som for mange ofte er høgdepunktet med turen (Aslaksen, 2014). På vårskitur kan det vere eit godt tips å ha alpin start, å gå litt tidligare på morgonen enn midtvinters. For å ha rikelig med tid til å nå toppen og få det beste føret på veg ned att er alpin start verkeleg å anbefale for å få den beste opplevinga.

Desse dagane i Hurrungane skulle vi gå to klassiske toppturar med grupper på 7-10 personar. Vi lagde eigen turplan i dei enkelte gruppene og skulle rettleie kvarandre undervegs på turane. Den første turen gjekk til Store Ringstind, her erfarte vi som gruppe at vi fekk dårleg flyt i nedturen. Grunn til dette var at vi ikkje hadde diskutert nedkøyring verken kvelden før, eller medan vi gjekk opp. Dette var for dei fleste i gruppa ein ordentleg "vekkjar" og i etterkant ein god læringssituasjon. Frå no av vil eg alltid vele ut ei linje til nedkøyringa medan eg går oppover, så sant eg har overskot til det.

Innmarsj i Ringsdalen. Frå venstre: Midtre og Store Ringstind.
Foto: Tom Arne Grini

Noko av nedkøyringa frå Ringstind.
Foto: Tom Arne Grini

Andre tur gjekk til Lauvnostind. Vi hadde saman i gruppa planlagt oppturen kvelden før. Vi la ruta opp ryggen mot Lauvnosi. Då vi kom opp dagen etter, såg eg og Victoria eit alternativ som kunne vere endå betre enn å følgje ryggen. Vi kunne runde rundt på vestsida av Lauvnosi, og gå tilnærma flatt for å kome opp her. Vi som leia gruppa i denne delen av turen valde å gå bort i frå originalplan og heller følgje denne "flate" ruta opp dette partiet. Dette er eit godt eksempel på at turplanen ikkje treng vere fasiten. Heile turen prøvde gruppa å leggje eit relativt flatt spor, tilnærma lik ein Brio togbane med jamne, lange svingar. Vi gjekk jamt og flatt - og plutselig var vi ved partiet der skia måtte av og vi skulle "boote" til toppunktet.

Desse dagane i Hurrungane med topptur i middels store grupper har gitt mykje rom for læring. Når ein går topptur har eg opplevd at mange køyrer ned same stad som ein går opp. Ved å avklare med gruppa at det er greitt å bruke litt tid på å planlegge nedkøyringa medan ein går opp, vil heile turopplevinga bli heva. På toppturen skal både opptur og nedtur nytast. For å få til dette er det viktig å finne eit jamt tempo opp som passar alle i gruppa. Ein skal kunne prate lett og diskutere vegval medan ein går. Ved å kutte ut småstopp heile vegen kan ein auke gjennomsnittshastigheita utan å auke frekvensen på beina.

For første gong på organisert tur har eg opplevd å kvile meg til topps, endeleg fekk eg verkeleg kjenne på dette omgrepet. Med fullstendig overskot på toppen av Lauvnostind kunne eg verkeleg nyte topptraversen, utsikta og nedkøyringa etterpå. Dette gav meirsmak.

Nøgd gjeng på toppen av Ringstind.
Foto: Linda Hallandvik

Referanseliste:

Aslaksen, T. (2014). Toppturkurs - en god investering. Lasta opp 10.05.14 frå http://www.bratrening.no/ute/vinter/514-toppturkurs-en-god-investering

Haslene, S. (2008). Breboka. Oslo, Den Norske Turistforening.

Eigenferd, 17.-21.mars

17.-21. mars skulle eg og to medelevar på eigenferd. Rammene var nordisk skiferdsle over fem heile dagar med minimum fire overnattingar. Overnattingane skulle vere ute i telt, gapahuk, snøhole eller liknande. Vi planla vinterturen vår frå Turtagrø i Luster til Seimsdalen i Årdal. 


Ingen skam å snu

På eigenferda møtte vi som gruppe på nokre utfordringar som førte til at vi måtte vike frå den opparbeidde turplanen vår. Dårleg vêr dag

1 resulterte for vår del i utsett start. Vi var allereie i etterkant den første dagen, men med ein dag med planlagt snøholegraving hadde vi moglegheit til å hente oss inn att i løpet av turen. Vi hadde sett oss ein plan B om å snu dersom vi ikkje hadde kome til eit visst punkt innan onsdagen. 

Her har vi akkurat teke avgjersla om å la den kritiske nedkøyringa få stå i fred, 

og er nøgde med det.

Foto: Lena Straume 

Ein god turplan er viktig å utarbeide òg ved nordisk skiferdsle. På slike turar kan ein møte dei fleste vêrforhold og må vere godt rusta for uvêr. Ein regel for fjellskilauparar er å ikkje bevege seg i utlaupssoner der det kan gå skred (Horgen, 2010). Kritiske områder med førebyggingstiltak som til dømes 1:3-normen (Horgen, 2010;207) må særskilt kome fram i turplanen. Ein skal òg ha med planlagde dagsetappar med plan A, B og kriseplan. I tillegg kan det vere lurt å ha med planlagt camp for dei ulike dagane. Dette er eit godt reiskap for orientering og det kan bli enklare å vurdere enkeltheng og gjer ruteendringar undervegs, tilpassa situasjonen. I tillegg kan det vere eit reiskap for å mentalt forberede seg på dagsetappane.

Det var særskilt dag 1 og 2 vi skulle bevege oss rundt skredfarleg terreng og måtte ta førehandsreglar omkring dette. Vi skulle ned omlag 200 hm i eit terreng som var på grensa til å ferdast i som fjellskilaupar. Terrenget var rett under 30 grader helling, som i utgangspunktet tilsa at vi som fjellskilauparar kunne ferdast her. Då vi kom til dette området måtte vi vurdere nøye om vi i det heile tatt ville setje utfor denne utforkøyringa. Det såg brattare ut enn vi ønskte å køyre ned med pulk. Vi visste at framdrifta var middels og at vi nesten låg ein dagsetappe bak turplanen vår. Desse 200hm var på grensa til å kome seg ned med pulk og fjellski, og vi var lite lystne på å eventuelt måtte snu og gå opp att denne "bratte" sida allereie neste dag (onsdagen).

Vi hadde sett mykje på kartet før vi reiste på tur og konkludert med at det var mogleg å ferdast ned denne fjellsida på fjellski. Då vi var i området sa likevel magekjensla vår at vi ikkje burde køyre ned denne sida med utstyret vårt. I turplanen var området beskrive som kritisk, då det var eit parti over 30 grader som vi særskilt skulle holde avstand til. Dette hjelpte oss til å vere ekstra førevar og obs på å vurdere fjellsida som gruppe då vi kom til området. Sjølv om ein i teorien kunne ferdast her på fjellski, opplevde vi som fjellskilauparar at 23-28 graders helling i 200hm kjennes for bratt ut i enkelte situasjonar.

Sol i Soleibotn.
Foto: Lena Straume

I møte med denne fjellsida valde vi heller å følge magekjensla og halde oss innanfor komfortsona, enn å ta utrygge val. Målet med turen var å ha det kjekt og kose seg på tur. Vi var samde om avgjersla og fann oss heller ein trygg camp med majestetisk utsikt mot Soleibotntind i solskinnsvêr. Neste dag fekk vi vite at det var meldt 100mm nedbør og skredfare 4 i området dei neste dagane. Dette resulterte i at vi "evakuerte" og reiste heim ein dag tidlegare enn planlagt - før uvêret slo inn for fult. På denne turen har vi gjort oss fleire gode erfaringar med fjellvettregel nr. 8 "Vend i tide, det er ingen skam å snu." (Fjellvettreglene, u.å). 

DNT. (u.å) Fjellvettreglene. Lasta opp 13.04.14 frå http://www.turistforeningen.no/fjellvettreglene/

Horgen, A. (2010). Friluftslivsveiledning vinterstid. Kristiansand, Høyskoleforlaget

Vigdalstøl, 11.-12. februar, 2014

11.-12. Februar 2014 reiste vi på tur til Vigdalstøl for å jobbe med sikker ferdsle på topptur i vinterfjellet. Vi skulle få erfaring med trygge vegval og organisering av gruppa på tur, samt få erfaring med kameratredning i snøskred. I dette innlegget vil eg ta føre meg turplanleggingsfasen når ein skal på topptur.

Turplanlegging, 3x3-filtermetoden

God planlegging i forkant av turen kan vere ei av dei beste reiskapane ein har for å unngå ulukker i fjellet. Pensum på B2 Friluftsliv i Sogndal tar mellom anna utgangspunkt i Werner Munter sin metode om 3x3 filtervurdering (Landrø, 2008;102). 3x3 filtermetoden går ut på at ein vurderer vær og snøforhold, terreng og menneskelege faktorar tre gonger. Munter kallar det ”regionalt, lokalt og zonalt”, men det kan kanskje vere enklare å forstå omgrepa ved å omtale dei som ”turplanlegging, områdevurdering og enkelthengsvurdering” (Landrø, 2008).

Turplanlegginga skjer heime før ein reiser på tur og skal gje oss informasjon om dette er ein tur som vi aksepterer risikoen til. Turplanen er eit verktøy som hjelper til at vi blir meir bevisst på kva vi skal sjå etter når vi kjem ut i området og i enkelthenga (Landrø, 2008). I planlegginga er det lurt å bruke ulike verktøy som snøskredvarslinga, skredkartet og senorge for å skaffe seg mest mogleg informasjon om terreng, snødjupnad og skredproblem i snødekket. Saman med desse verktøya og vêrmeldinga kan ein rekne ut kor den beste snøen ligg. Skredkartet er ein god reiskap for å sjekke brattleiken i terrenget, slik at ein i turplanen kan presisere kritiske punkt der ein bør gjer tiltak for å bevare tryggleiken til gruppa. Turplanen bør innehalde fleire alternativ for rute både opp og ned.

 

Utklipp fra turplanen til Buskrednosi. Øvst er ruta teikna på kart frå ut.no. Nedst har vi brukt NGI sitt skredkart.

I teltgruppa mi laga vi vår eigen turplan etter 3x3-filtermetoden frå Werner Munter (Landrø, 2008;102). Vi brukte ulike nettstader for å kartleggje snøforhold og terreng. Ut i frå det vi kunne finne var det mogleg å gjennomføre denne turen utan å bevege seg i heng over 30°. Dette er eit godt utgangspunkt for turar med grupper som har ulike føresetnadar for toppturar på ski. Då vi kom ut i terrenget var det god snø og terrenget var nokså oversiktleg. Vi fekk høyre at det ville vere eit punkt på turen der vi måtte bevege oss over 30°, dette hadde vi ikkje klart å sjå då vi planla turen heime.

Ved skredfare <2 kan vi med Afterskimetoden bevege oss i terreng >35° (Brattlien, 2013). I terreng over 30° gjer vi uansett standardtiltak med avlastningsavstand 10 meter oppover og køyrer ein og ein ned att. Dømet ovanfor er ein situasjon som beskriv kvifor ein må vere ”på vakt” når ein kjem ut i terrenget.  Høgdekvotene på standard turkart 1:50 000 viser brattleik per 20. høgdemeter og mindre brattheng vil ikkje vise på kartet. Dersom eit heng er <30° og meir enn 5 meter høgt, kan det i prinsippet gå skred her og vi må alltid bruke standardtiltak.

Turplanlegging i leiren frå ein seinare tur med B2 Friluftsliv.
Foto: Victoria Rönnbäck

God turplanlegging heime kan gjer deg tryggare på forholda når du kjem ut i fjellet. Dersom gruppa ikkje aksepterer risikoen for turen som er planlagt: planlegg ny tur. I turplanen presiserer ein kva ein skal sjå etter når ein kjem til den lokale og zonale delen av turplanen. Dette gjer deg meir våken på kritiske punkt i terrenget, eller snødekkevurderinga. Likevel må ein alltid hugse å ha augene opp for mindre brattheng eller uventa fareteikn frå snøen.

Referanseliste:

Brattlien, K. (2013). Trenger vi skredvarsling? Lasta opp 08.05.14 http://www.ngi.no/no/snoskred/Nyheter/Trenger-vi-skredvarsling/

Landrø, M. (2008). Skredfare (2.utg). Oslo. Fri Flyt As.